Onderwijsorakel - Karaktermoord



“Arma virumque cano…”, Daar stond ik dan. In mijn donkerblauwe overgooier en mijn witte overhemd, de grijze kniekousen, het rode lint als ceintuur: het uniform van het Vita-et-Pax college. Met trillende benen voor de klas, de oude jamben van Vergilius scanderend uit mijn hoofd. Meneer Lembrechts. Mijn leraar Latijn die vol overgave een groep stuurloze 16-jarigen zijn liefde voor de klassieke talen trachtte over te brengen, zat achterin met het puntenschrift op zijn schoot. “Arma virumque cano.” “Ik zing over wapens en over een man.”

Een jaar later zat ik in de collegebanken. De zaal was gevuld met spijkerbroeken, t-shirts en gympen. Eerstejaars studenten spraken luidruchtig, aten nog een boterham en leunden achterover in afwachting van het college. De docent kwam binnen. Ik was gewend te gaan staan. Het werd niet eens helemaal stil. Nog geen vijf minuten later had hij ons allemaal in de greep. Dokter Heijmans, kinderarts en professor, hield een college over ‘het blauwe kind”. Hij rende de trappen op en af en bestookte ons met vragen.

Weet je het nog? Die dag dat je ademloos zat te luisteren naar de lerares die vertelde over de koloniën? De haast tastbare verbeeldingskracht, alsof zij Max Havelaar nog zelf gekend had? Of de leraar die vurig zijn verbazing en verwondering deelde over de zwavelzuurdampen die uit de erlemeyer opstaken? Wat was uw favoriete vak op school? En als u eerlijk bent, was het dan de leraar of was het het vak?

Wij zijn van nature nieuwsgierig. Kinderen zijn niet cynisch, laat staan apathisch. Het verlangen om te ontwikkelen en te leren is inherent aan onze drang om te overleven. Zelfs de whatsappende, twitterende, facebookstarende puber is nieuwsgierig. Desinteresse ontstaat pas als de meester incompetent is of de kennis niet van waarde. Wat is dan het probleem vandaag? Is de kennis niet langer van waarde of is de meester incompetent?

De kennis? Valt er vandaag de dag eigenlijk nog wel wat te leren op school? Geen enkele leraar weet meer dan het internet. Youtube tekent mooiere 3D-plaatjes dan het krijtbord kan. Waarom zou je nog leren schrijven als je de rest van je leven gaat typen? Wat is de toegevoegde waarde van een klaslokaal met een leraar als je 24 uur per dag alle colleges van Stanford online kunt bekijken? Wat moet je nog weten als alle informatie altijd een muisklik van je verwijderd is? Welke vaardigheden moet je beheersen in een wereld waar het collectieve brein veel slimmer is dan het individu?

Of is het de leraar? Zijn zijn kwaliteiten ondermaats om de volgende generatie te kunnen onderwijzen? Lodewijk Asscher bepleitte destijds als Amsterdams wethouder van onderwijs dat we veel meer moeten investeren in het talent van de publieke sector. Een veelbelovend consultant bij McKinsey wordt gepamperd, gecoacht en getraind. Als een vruchtbaar zaadje wordt er niet op goede potgrond bespaard en krijgt hij dagelijks water en korrels. Een leraar met talent? Die wordt met een bak krijtjes voor een klas gezet, als Hector in zijn pyjama tegenover het paard van Troje. Een schier onmogelijke positie om competetent te zijn.

Newton beschrijft in de eerste wet van de thermodynamica het behoud van energie. Onderwijs is het behoud van energie. Het is de overdracht van de kennis van de meester aan zijn leerling. Maar kennis is meer dan een zak met woorden die doorgegeven wordt van de een aan de ander. Een goede leraar is er een die provoceert, niet instrueert. Een goede leraar voert een dialoog, een Socratisch gesprek waarbij hij stuurt maar de leerling het antwoord zelf ontdekt. Een goede leraar is een voorbeeld. Een goede leraar vormt een sleutelpositie in de keuzes die je maakt voor je toekomst. Een goede leraar cultiveert de nieuwsgierigheid. Een goede leraar is een karakter. Het verlies van die karakters is onze ware Achilleshiel. Beschermen we hem niet, dan gaan we troosteloos ten onder.   

Sportief zonder Sporten - NRC 07-05-2013

What if?