De taal van de waarheid (NRC-Next 01-07)


Af en toe luister ik wel eens naar BBC Radio. Het ligt misschien aan mij maar het stemgeluid van een Britse man van middelbare leeftijd klinkt me als objectieve waarheid in de oren. Daarbij ga ik gemakshalve even voorbij aan het feit dat een objectieve waarheid niet eens bestaat. 
Waar ik bij een overenthousiaste Amerikaan verslaggever altijd het idee heb dat hij me iets probeert te verkopen, klinkt de taal van de Queen beschaafd, redelijk en rationeel. Klinkklare onzin natuurlijk, want het land van ponden en penny’s heeft minstens zoveel schurken en oplichters. Daarbij, als ik een 21-jarige moslimfundamentalist uit Afghanistan was geweest, zou de taal van de kapitalistische duivel me zeker anders in de oren klinken.
Hetzelfde geldt voor Italiaans en Frans; talen van de liefde, het temperament en de ongeremde emotie. Al vertelt een Italiaan mij dat zijn demente moeder hem gisteren heeft ondergekotst met havermout, dan het klinkt mij nog als muziek in de oren. Het geruzie van een Frans echtpaar in de skilift blijft een melodieuze streling voor de oren. Maar ook deze talen hebben ten tijde van Mussolini en Napoleon wellicht anders geklonken.
Daarentegen is het Duits voor een hele generatie verpest. De man met de snor en zijn consorten hebben de taal een agressieve, humorloze connotatie gegeven. Maar wat als de Fransen ooit de nazi’s hadden voortgebracht? Hadden we dan nu met warme gevoelens naar de Duitse Amélie Poulain zitten kijken? Als de Zweden met twee vliegtuigen de torens in New York waren ingevlogen, zouden we IKEA’s en Wasa Knäckebröd dan angstaanjagend vinden? Wat is er overgebleven van zoetsappig Limburgs sinds de politieke roem van Geert Wilders?
Talen zijn voortvloeisels van culturele processen. Het is de mondelinge communicatie die met klanken, woordkeuze en zinsbouw cultuurgebonden lichaamstaal versterkt. Een eenvoudige spelletje Hints met je schoonfamilie maakt in luttele seconden duidelijk wat ik bedoel. De ontwikkeling waarbij een steeds groter aandeel van onze communicatie in het Engels verloopt heeft invloed op de inhoud. Hoe ziet een wereld eruit waarin iedereen Chinees, Arabisch of Spaans spreekt? Wat gebeurt er met de machtsverhoudingen als alle Amerikanen een onverstaanbaar accent hebben in plaats van met misplaatste arrogantie hun taal overal te infiltreren?
Als Vlaamse Nederbelg kan ik in alle talen bevestigen dat de tongval er wel degelijk toe doet. Mijn Vlaamse accent, dat ik goed verborgen houd in de noordelijke contreien, doet wonderen in penibele situaties. Twee zachte g’s en een welgemeend excuus met ‘u’ zijn mijn redders in nood bij een boze conducteur en een zoekgeraakt treinkaartje. Tijdens een sollicitatiegesprek kan ik ervoor kiezen beschouwd te worden als een verlegen Vlaming of een goedgebekte ‘ollander’. Wat een goedgeplaatste ‘amai’ en drie ‘salukes’ al niet teweeg kunnen brengen…

2012 (NRC-Next 02-07)

Klantkassa (NRC-Next 30-06)